Straeon Coedwig Niwbwrch
Croeso i’n prosiect hanes cymunedol/cymdeithasol lleol newydd: Straeon Coedwig Niwbwrch! Mae hwn yn brosiect cyffrous iawn!
Fel mae llawer ohonoch yn gwybod, pwrpas Grŵp Coedwig Cymunedol Llyn Parc Mawr (a gyfansoddwyd yn 2015) yw sefydlu Llyn Parc Mawr fel coedwig cynaliadwy sydd o fudd i fywyd gwyllt a chymuned Niwbwrch a’r Cylch.
Mae prosiect newydd yn ein cynllun pum mlynedd a ariennir gan y Loteri Genedlaethol (Cysylltu Cymunedau a Natur, creu gofod coetir cynaliadwy i bawb) yn dathlu rhan arbennig o’n diwylliant a’n treftadaeth leol.
Mae gymaint o hanes hynod ddiddorol yn cysylltu Coedwig Niwbwrch a’r gymuned. Mae’n anodd credu faint mae’r ardal wedi newid ers i’r goedwig gael ei phlannu – a sut mae atgofion, fel torri’r Glaswellt Marram â llaw a mynd â’r matiau gyda cheffyl a throl ar draws Afon Menai ar gwch i gyrraedd y farchnad yn Deiniolen, yn dal i fod o fewn cof byw!
Rydym wedi bod yn gweithio gyda ‘Newborough through the Ages’ a Sefydliad Prichard Jones sydd wedi helpu i rannu ac ychwanegu at y straeon hyn. Mae cynefin arfordirol ardal Newborough a’r Cylch yn rhywbeth sy’n cysylltu’r holl gymunedau ar hyd yr arfordir hanesyddol hwn. Mae pobl yn gwerthfawrogi’r cyswllt hwn ac yn cydnabod bod yr ardal arfordirol wedi bod yn arwyddocaol i’n cymuned ers miloedd o flynyddoedd. Bydd y dreftadaeth ddiwylliannol a naturiol hon yn cael ei dathlu gan y prosiect hwn.
Mae’r straeon a gasglwyd i’r pwynt hwn, ynghyd â straeon a gasglwyd gan y Comisiwn Coedwigaeth yn 2002, i gyd wedi’u rhannu ar ein gwefan i chi wrando arno!
Darllen a gwrando
Cliciwch y lluniau isod i ddarllen a gwrando ar y straeon y rydym wedi casglu hyd at hyn.
Lindsey Colborne
Fel rhan o’r prosiect hanes cymdeithasol hwn rydym wedi comisiynu’r arlynydd Lindsey Colbourne i greu ffilmiau am hanes cymdeithasol yr ardal trwy gyfuno straeon, ffotograffau a lluniau pobl o ardal Niwbwrch.
Neges gan artist Lindsey Colborne:
“Diolch i bawb sydd wedi cyfrannu at y straeon atgofus hyn!
Wrth wneud y ffilmiau hyn yn ystod cyfyngiadau’r firws corona, efo straeon o newid ecolegol a hinsoddol yn codi rhagor a rhagor o bryder, dwi wedi pendroni ynghylch y dyfodol, ac a allwn ni ddysgu o broses newid yn y gorffennol. Felly yn hytrach nag edrych yn ôl mewn hiraeth, neu ymdeimlad o barhauster, dwi’n edrych tua’r gorffennol er mwyn deall profiad newid.
Gobeithiaf, pan welwch chi’r ffilmiau, y cewch chi eich taro – fel y cefais innau – gan ba mor agos i’w gilydd y plethwyd bywydau, cymuned a lle yma erioed. A sut y mae’r cydblethiad hwn o le a’n gilydd (teulu, cymdogion, rhywogaethau eraill a’r amgylchedd) wedi creu gallu i wrthsefyll newid parhaus.
Edrycha pob un ffilm ar wahanol agwedd o’r newidiadau hynny, gan ofyn inni beth y mae’r newidiadau hyn yn y gorffennol yn dweud wrthym am fywyd heddiw, a phosibiliadau’r dyfodol? “
Cronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol
Rydym wedi derbyn cronfa dreftadaeth 15 munud gan y Loteri Genedlaethol i dathlu’r r l a oedd gan bobl leol wrth greu a rheoli Goedwig Newborough. Gyda’r arian byddwn yn osod byrddau dehongli dwyieithog yn Llyn Parc Mawr yn arddangos straeon lleol am blannu’r coetir a Choedwig Newborough mewn fformat deniadol, i lywio’r gymuned leol a twristiaid o hanes y safle.
Rydym hefyd yn cynnig cyfres o gweithgareddau coetir a ddarperir yn bennaf trwy gyfrwng Cymraeg. Bydd y gweithgareddau’n cynnwys plant ysgol a theuluoedd lleol a bod yn seiliedig ar syniadau sy’n cysylltu gorffennol y safel i’r presennol. Bydd y gweithgareddau arfaethedig yn cynnwys crefftau pren sylfaenol, gwehyddu a dysgu am goed. Defnyddir y digwyddiadau i arddangos y straeon trwy ffotos, straeon clywedol a / neu ffilm, trwy’r byrddau dehongli a dafluniadau o luniau neu ffilmiau’n chwarae yn y caban – yr adeilad ffr m bren. Mi fydd y digwyddiadau hefyd yn cofio pwysigrwydd hanesyddol gwehyddu Moresg (glaswellt y m r ) i hanes yr ardal.
Rydyn ni’n gobeithio ysgogi sgwrs am berthynas y gymuned gyda’r goedwig a’r amgylchedd lleol nawr ac yn y dyfodol.
Cymerwch ran!
Mwy na 60 mlynedd yn ôl gafodd Coedwig Niwbwrch ei genhedlu a’i chreu, ac rydym am ddod o hyd a rhannu atgofion cymunedol lleol sy’n gysylltiedig â’r goedwig i adrodd straeon yr holl bobl leol sydd â chysylltiadau hanesyddol / presennol cryf â’r goedwig.
Rydym eisiau casglu ffotograffau ac archifau sy’n gysylltiedig â’r goedwig, ac archwilio ei hanes o blannu cynnar i reoli Coedwig Niwbwrch, yn enwedig Llyn Parc Mawr – ydych chi’n cofio chwarae yn y twyni cyn i’r coed cyntaf ymddangos?
Bydd yr holl straeon, ffotograffau a fideos yn cael eu casglu i dynnu sylw at rhan bwysig o hanes y gymuned a dathlu ei threftadaeth ddiwylliannol a naturiol. Rydym yn cynllunio arddangosfa a digwyddiad cymunedol, i ennyn atgofion y gorffennol ac yn ysgogi trafodaeth am berthynas y gymuned â’r goedwig – nawr ac yn y dyfodol.
Rydym i gyd yn gwybod pa mor hawdd yw anghofio casglu straeon lleol a chymunedol, ac yna sylweddoli efallai ein bod wedi eu colli am byth. Felly, ein nod yw siarad â phawb sydd ag unrhyw atgofion o’r goedwig – os ydych chi’n cofio neu wedi cymryd rhan yn y cynlluniau a’r gwaith cynnar, neu os yw’ch taid neu nain neu rieni yn dal i adrodd straeon o’r amser hwnnw, fwy na hanner canrif yn ôl. Efallai bod rhai hen offer yn dal i fod yn y sied? Neu hen ffilmiau yn yr atig? Neu, rydych wedi tyfu i fyny gyda’r goedwig, a nawr wedi’i rhannu gyda’ch plant? Rydym eisiau clywed / gweld y cyfan!
Felly, os oes gennych unrhyw atgofion neu straeon, ffotograffau, ffilmiau neu wrthrychau yn ymwneud â 60+ mlynedd diwethaf o Coedwig Niwbwrch, plis rhannwch nhw gyda ni. Neu, efallai bod gennych ddiddordeb yn y prosiect ac eisiau cymryd rhan. Os felly, cysylltwch â ni.