{"id":1896,"date":"2020-03-27T15:51:34","date_gmt":"2020-03-27T15:51:34","guid":{"rendered":"http:\/\/llynparcmawr-org.stackstaging.com\/stories-peter-evans\/"},"modified":"2020-07-24T12:52:39","modified_gmt":"2020-07-24T11:52:39","slug":"straeon-peter-evans","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.llynparcmawr.org\/cy\/straeon-peter-evans\/","title":{"rendered":"Straeon: Peter Evans"},"content":{"rendered":"\n

Gwartheg crwydrol, halen m\u00f4r a gwylanod yn cymaru<\/h2>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>
<\/div><\/div>
\n
<\/div>
<\/div><\/div>
\n

Darllen<\/h3>\n\n\n\n

Wedi dysgu Rheoli Coedwigo yng Nghapel Curig, cafodd Peter\nEvans ei swydd gyntaf yn Niwbwrch ym 1958. Gyrrwyd ef i swydd arall ym 1962, a\ndychwelodd i Niwbwrch yn Goedwigwr Cynorthwyol (gan weithio tan Bob Griffiths) o\n1969 hyd 1982.<\/p>\n\n\n\n

Fel y cofia Peter, cyn plannu\u2019r goedwig, fe borwyd y tir gan wartheg\nOwen Pritchard, Ty’n Rallt (a grwydrent cyn belled ag aber Malltraeth), ac fe\u2019i\ndefnyddiwyd gan y fyddin yn ystod y rhyfel.<\/p>\n\n\n\n

Erbyn 1958, er y cwblhawyd plannu ochr ddwyreiniol y goedwig, \u2019roedd yr\nochr orllewinol eto i\u2019w phlannu, ac er mwyn paratoi\u2019r tir cludodd y dynion\ndocion ymyl y ffordd i\u2019w \u201ctaenu fel croen ar y tywod.\u201d Y flwyddyn ganlynol\ndechreuwyd plannu ar hyd ochr traeth Penrhos y goedwig, lle gwyntog, oer fel y\ncofia Peter: “\u2019Roeddem ni yn nannedd y gwynt yno.”<\/p>\n\n\n\n

Cr\u00ebwyd ffensys i ddal y tywod ar y traeth. \u201cFfynidwydd oedd orau,\u201d, meddai Peter. “Fe\u2019i gosodwyd yn y tywod, ac wrth i\u2019r gwynt godi\u2019r tywod, byddai\u2019r ffens yn atal ynni\u2019r tywod ac yn ei ddal yn y ffensys.\u201d <\/p>\n\n\n\n

Plannwyd moresg hefyd, er mwyn sefydlogi\u2019r twyni, ond rhaid\noedd ei gadw draw o dd\u0175r y m\u00f4r, felly plannwyd amdowellt (nad oedd \u00e2\u2019r fath\nbroblem) yn gyntaf er mwyn sefydlu troedle. O fewn dwy flynedd fe blannwyd yr\nardal yn gyfan gwbl \u00e2 choed, gan gwblhau\u2019r cynllun plannu coedwig. <\/p>\n\n\n\n

“Bu rhai heriau unigryw, gan gynnwys yr halen a\u2019r tywod,\u201d meddai\nPeter. \u201cBu inni dyfu ein heginblanhigion yn un o dair meithrinfa, o hadau a\ngasglwyd yn Ewrop. Plannid yr eginblanhigion dwyflwydd allan, ond \u2019doedd dim\ncysgod ar gyfer y coed ifainc, a byddai\u2019r gwynt a\u2019r halen yn eu profi ac yn\n\u2018llosgi\u2019r\u2019 coed, gan roi lliw coch iddynt.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Yn ychwanegol at y cwningod oedd yn bwyta\u2019r eginblanhigion bychain (ac a\nddaliwyd ac a saethwyd), problem arall oedd y 2,000 par o wylanod llwydion a\nheidiodd i\u2019r ardal i nythu yno ym 1959. \u201c\u2019Roedd cymaint ohonynt, \u2019roeddent yn\nsathru\u2019r eginblanhigion bychain.\u201d Disgrifia Peter fel yr ymladdai\u2019r gwrywod,\nhefyd, a gwneud arddangosfa o frigau cyn hedfan, neu gyflwyno\u2019r fath frigau i\u2019r\nbenywod yn rhodd cymharu. Saethwyd nhw o bryd i\u2019w gilydd, ond botwliaeth a\ndyfodiad  llwynogod gafodd wared arnynt\nyn y diwedd.<\/p>\n\n\n\n

Ymhen amser bu\u2019n rhaid cynaeafu rhai coed. \u201cBu inni fesur a\nmarcio\u2019r coed, ac fe\u2019u gwerthwyd i fasnachwyr. Prynodd Harry Hamer o Ddwyran lawer,”\nfel y cofia Peter. Cwympwyd y coed \u00e2 llif gadwyn, yna llusgwyd nhw allan gan\ndractor neu geffylau, ac felly sefydlwyd cylch bywyd parhaus y goedwig.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

<\/div>
<\/div><\/div>
\n

Gwrando<\/h3>\n\n\n\n