{"id":1884,"date":"2020-03-27T15:27:20","date_gmt":"2020-03-27T15:27:20","guid":{"rendered":"http:\/\/llynparcmawr-org.stackstaging.com\/stories-margaret-pritchard\/"},"modified":"2020-07-24T12:35:32","modified_gmt":"2020-07-24T11:35:32","slug":"straeon-margaret-pritchard","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.llynparcmawr.org\/cy\/straeon-margaret-pritchard\/","title":{"rendered":"Straeon: Margaret Pritchard"},"content":{"rendered":"\n

Matiau eglwys, Y Cyrnol Cotton, a basged y Fam-frenhines<\/h2>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>
<\/div><\/div>
\n
<\/div>
<\/div><\/div>
\n

Darllen<\/h3>\n\n\n\n

Ganed y chwiorydd Rhiannon a Margaret Pritchard yn Nhy’n\nPant. Buont fyw yn Niwbwrch gydol eu hoes, a chofiant yn eglur pan oedd moresg\nyn ddiwydiant lleol a ddeuai ag enillion.<\/p>\n\n\n\n

“Bu gan bob dynes ei thwyn,” esbonia Rhiannon. Yn Awst mae\u2019r\ngwragedd yn torri\u2019r moresg, gan ddisgwyl iddo sychu cyn ei godi\u2019n styciau, a\nhwyrach ymlaen yn ei gymryd adref i\u2019w blethu ac i greu nwyddau.<\/p>\n\n\n\n

Ychwanega Margaret: “Byddent yn mynd i\u2019r twyni pob\nbore, a threulient y diwrnod yn torri\u2019r moresg. Fe\u2019i taenwyd ar y twyni i sychu\nyn yr heulwen \u2013 byddai un diwrnod poeth yn ddigon \u2013 yna gwnaent y styciau.\u201d <\/p>\n\n\n\n

Yna cludwyd y teisi tal hyn yn \u00f4l i\u2019r pentref \u00e2 cheffyl a\nthrol, a phlethai\u2019r gwragedd y moresg yn blethiadau unigol, a wn\u00efwyd at ei\ngilydd, wedyn, i lunio matiau (gan gynnwys y rhai hirion i\u2019w rhoi dros y gwair\na sychai yn y caeau), matiau llestri (o dan blatiau) a basgedi, rhwydi a\nrhaffau at ddefnydd.<\/p>\n\n\n\n

“Cafodd y gwragedd geiniogau\u2019r dydd (a\u2019u bwyd) am\ngasglu a gweithio\u2019r moresg\u201d, ychwanega Margaret. \u201c\u2019roedd galw mawr amdanynt gan\nffermwyr siroedd Caernarfon, Fflint a Dinbych, a defnyddiwyd rhai ym Miwmares a\nLlandysilio ar seddau\u2019r eglwysi.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Cofia\u2019r chwiorydd sut y dysgwyd plethu moresg. \u201cOn\u2019d oedd yna Mrs Williams a ddysgai blethu moresg? Ac oni chafodd y Fam-frenhines fasged – rhywbeth i\u2019w wneud \u00e2 Sefydliad y Merched, efallai?\u201d A sut y cymerai eu tad y nwyddau plethedig i Ddeiniolen a Ffestiniog \u00e2 cheffyl a throl , ac weithiau i\u2019w gwerthu ym marchnad Caernarfon – eu cymryd ar draws ar y cwch pob dydd Sadwrn.\u201d \u201cAc \u2019roedd y Cyrnol Cotton, a oedd yn byw yn L\u00f4n Plas Newydd, yn eu casglu hwn hefyd,\u201d ychwanega Rhiannon, gan bendroni a oedd o\u2019n asiant yn eu casglu nhw i\u2019w gwerthu.<\/p>\n\n\n\n

Wedi cyfnod y diwydiant moresg, cynyddodd poblogaeth cwningod y twyni,\ngan greu ffynhonnell enillion arall. \u201c\u2019Roedd t\u0177 yng Nghwningar Mawr, ac\narferai\u2019r ffermwyr ddal cwningod cyn y plannwyd y goedwig, gan ddefnyddio\nmaglau a gwerthu\u2019r cig, gan wneud bywoliaeth yn enwedig yn ystod y rhyfel pan\noedd cig yn brin.\u201d  <\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

<\/div>
<\/div><\/div>
\n

Gwrando<\/h3>\n\n\n\n