{"id":1875,"date":"2020-03-27T14:37:51","date_gmt":"2020-03-27T14:37:51","guid":{"rendered":"http:\/\/llynparcmawr-org.stackstaging.com\/stories-paul-whalley\/"},"modified":"2020-07-29T13:47:58","modified_gmt":"2020-07-29T12:47:58","slug":"straeon-paul-whalley","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.llynparcmawr.org\/cy\/straeon-paul-whalley\/","title":{"rendered":"Straeon: Paul Whalley"},"content":{"rendered":"\n

Brecwast cwningen o waith dyn, gelod a chigfrain<\/h2>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>
<\/div><\/div>
\n
<\/div>
<\/div><\/div>
\n

Darllen<\/h3>\n\n\n\n

Cofia\u2019r Dr Paul E. S. Whalley y meithrinwyd 30 miliwn o goed\nifainc ym meithrinfeydd Coed Niwbwrch, gan ychwanegu mai anodd drybeilig fu\npenderfynu pa rywogaethau coed i\u2019w defnyddio ar gyfer y goedwig. \u201cMae pinwydd\nCorsica wedi\u2019i fewnforio o Sisili a De\u2019r Eidal yn tyfu ar lan y m\u00f4r, felly\n\u2019roedd siawns rhesymol y tyfai yn Niwbwrch, ac ystyriwyd pinwydd Monterey hefyd.”<\/p>\n\n\n\n

\u2019Roedd ardal y goedwig arfaethedig yn llawn twyni tywod a chwningod, ac er bod tyllau\u2019r cwningod o gymorth i dd\u0175r ac awyr ymdreiddio i\u2019r pridd, \u2019roeddent yn dinoethi gwreiddiau\u2019r coed ifainc, hefyd. \u201cMae\u2019r cwningod yn hoffi bwyta gwreiddiau rhai coed,\u201d ychwanega Paul. \u201c\u2019Roedd coed ifainc llawn sudd yn frecwast o waith dyn iddynt pob diwrnod y deuent allan.\u201d Codwyd ffensys gwrth-gwningod, a saethwyd yr anifeiliaid: ond ni fu erioed yn hollol lwyddiannus, oherwydd arweiniai cadw cwningod allan at drafferth \u00e2 chwyn ymysg y coed ifainc. <\/p>\n\n\n\n

I lawr ar lan y m\u00f4r, \u2019roedd gangiau o ddynion yn plannu moresg yn ogystal \u00e2 choed er mwyn sefydlogi\u2019r ardal, am \u00a3100 o gost. Ym 1946 \u2019roedd gweithlu o 6 dyn; erbyn y 1950au \u2019roedd yn agosach at 40, fel y cofia Paul. Yn ystod 1948 a 1971, plannwyd rhwng 16 a 28 hectar yn flynyddol: \u201cGallai un dyn blannu tua 1,200 o goed y diwrnod, \u00e2 4.5 troedfedd rhyngddynt,\u201d esbonia Paul.<\/p>\n\n\n\n

Gellid gofyn: pam plannu coed ar dywod beth bynnag? Fel yr\nesbonia Paul: \u201c\u2019Roedd y manteision yn cynnwys llafur lleol, man agored, a\nmynediad cymharol rwydd. Defnyddid traciau treigl hyd nes yr adeiladwyd y l\u00f4n,\nac \u2019roedd yna fynediad o lan y m\u00f4r hefyd. Ar dir a ddisgrifiwyd, yn y dyddiau\nhynny, yn \u2018ddiffeithdir\u2019.\u201d <\/p>\n\n\n\n

Creodd plannu\u2019r coed lawer o newidiadau, nid yn unig\noherwydd gwahanol blanhigion ac anifeiliaid yn symud i mewn i\u2019r goedwig, ond\ntrwy guddio gwylfeydd blaenorol. \u201c\u2019Roedd hen daflen a grybwyllai y gallech\n\u2018weld yr Wyddfa\u2019 oherwydd ei bod ar garreg frig,\u201d meddai Paul, \u201cond mae\u2019r coed\nwedi tyfu cystal, allwch chi ddim gweld y mynydd rhagor!\u201d<\/p>\n\n\n\n

Fel yr esbonia Paul, mae\u2019r holl ardal yn amrywiol iawn r\u0175an, gydag\namgylchedd hollol wahanol yn y goedwig rhagor y twyni. \u201cY newid cynefin sydyn\nyw sut y mae\u2019r goedwig hon yn effeithio ar fywyd gwyllt, a gallai fod ag\neffaith enfawr ar wahanol agweddau ohono. Cyn y plannwyd y coed \u2019roedd yna\ngudyllod bach a bodaod Montagu ac ehedyddion\u2026 r\u0175an mae yna\u2019r fronfraith fawr a\u2019r\ncroesbig, ac adar sy\u2019n byw mewn coed. Daeth y cigfrain i mewn yn raddol dros\nrhwng 10 a 15 mlynedd, a\u2019u nifer yn cynyddu i haid o 1,800.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Ychwanega fod yna bellach elen feddygol warchodedig mewn\npwll yn y goedwig, ynghyd \u00e2 thegeirianau prinion a ganfu well lle yn y goedwig\nnag yn y twyni, ynghyd \u00e2 mieri ac eithin, a rhagor o ffyngau: \u201cOnd yr hyn\n\u2019rydych yn ei golli yw llysiau\u2019r Drindod s rhywogaethau ar gyfer y twyni.\u201d <\/p>\n\n\n\n

Terfyna: \u201cMae\u2019n fangre Hanes Naturiol go iawn, a byddai\u2019n resyn mawr pe\ncwympent nhw hi.\u201d<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

<\/div>
<\/div><\/div>
\n

Gwrando<\/h3>\n\n\n\n