{"id":1871,"date":"2020-03-27T14:30:56","date_gmt":"2020-03-27T14:30:56","guid":{"rendered":"http:\/\/llynparcmawr-org.stackstaging.com\/stories-tom-carter\/"},"modified":"2020-07-29T13:48:38","modified_gmt":"2020-07-29T12:48:38","slug":"straeon-tom-carter","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.llynparcmawr.org\/cy\/straeon-tom-carter\/","title":{"rendered":"Straeon: Tom Carter"},"content":{"rendered":"\n

Nid y meysydd glo! Tyllu wyau gwylanod a throwyntoedd<\/h2>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>
<\/div><\/div>
\n
<\/div>
<\/div><\/div>
\n

Darllen<\/h3>\n\n\n\n

Ganed Tom yn Swydd Tipperary yn Iwerddon, lle\u2019r oedd ei dad yn amaethwr,\na lle dechreuodd syniadau cynnar Tom ynghylch ei yrfa, mewn coedwig yst\u00e2d\ngyfagos o thua mil erw. Hoffai fynd yno ar bnawn Sul, gan wylio hyddod,\nffesantod, moch daear a llwynogod. Gwelai Tom goedwigwyr yno\u2019n aml, a thybiai\nyr hoffai un ai ffermio neu fod yn goedwigwr. Wedi gadael yr ysgol, cymerodd\nswydd ran-amser yn yr Adran Goedwigaeth: ond pan ddechreuodd y rhyfel ym 1939,\nnewidiodd ei gynlluniau, tros dro, gan ymuno \u00e2\u2019r RAF yng Ngogledd Iwerddon.\nFe\u2019i rhyddhawyd ym 1947 ac aeth adref, gan ailafael yn y goedwigaeth, a dechrau\nfel coedwigwr tan hyfforddiant yn Nwyrain Anglia yn y goedwig fwyaf o waith dyn\nyn y DU.<\/p>\n\n\n\n

Yna gyrrwyd ef i Gymru. Dywed Tom y gofynnwyd i bob myfyriwr wirfoddoli\nar gyfer y swydd, ond ni wnaeth neb, gan ei gynnwys o. \u201cPan feddyliais am\nGymru, meddyliais am feysydd glo De Cymru!\u201d Yn dilyn tair blynedd (1951-1954)\nyng nghoed Colunwy (ar draws ffin Swydd Amwythig a Sir Drefaldwyn),\ntrosglwyddwyd Tom i Goed dyfi. Fel yr esbonia: \u201cY traddodiad oedd symud\ncoedwigwyr i gael profiad o ardaloedd a phobl newydd.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Yn ystod blynyddoedd canlynol, cynyddodd profiad coedwigaeth Tom wrth iddo gael ei benodi i ardaloedd eraill. Daeth i Niwbwrch, o\u2019r diwedd, ym 1980, pan oedd y goedwig yn rhagor na 30 oed. Cyflwynwyd hanes lleol iddo gan Bob Griffiths, a ddisgrifiodd sut mae gwynt o\u2019r m\u00f4r yn peri i\u2019r tywod ennill ar y tir yn agos at Niwbwrch. Weithiau ni allai\u2019r bws deithio ar y ffyrdd, hyd yn oed. Plannwyd moresg mewn gwely hadau ar hyd lan y m\u00f4r er mwyn sefydlogi\u2019r twyni, atal erydiad a thrwsio difrod. <\/p>\n\n\n\n

Erbyn y 1980au \u2019roedd ad-dyfiant naturiol wedi dechrau, ac \u2019roedd yr amgylchedd yn fwy sefydlog gyda llwyni preniog, er y cofia Tom heriau cwningod yn tyllu ym mhobman a gwylanod yn nythu yn y twyni, lle y rheolwyd eu poblogaeth trwy dyllu wyau yn y nythod.<\/p>\n\n\n\n

\u2019Roedd Tom yn gyfrifol am waith coedwigaeth M\u00f4n, gan gyfarwyddo t\u00eem o\n16-18 o ddynion ledled Niwbwrch a Phentraeth. Cofia\u2019r tro cyntaf yr aeth i lawr\nl\u00f4n y goedwig i\u2019r traeth, fel y meddyliai ei fod yn \u201cwefreiddiol!\u201d Teimlai fod\nNiwbwrch yn arbennig, gan na ddisgwyliai pobl i goed dyfu o dan yr amgylchiadau\nagored hynny. \u201c\u2019Roedd fel petai\u2019r gwyntoedd yn dod o bob cyfeiriad. Yn aml, c\u00e2i\nerialau\u2019r byngalo lle\u2019r oeddem ni\u2019n byw eu troi fel darnau o linyn.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\u2018\u2019Roedd diwrnod nodweddiadol fel Prif Goedwigwr yn cynnwys gwaith\nswyddfa beunyddiol, a ffensio, a gwaith ar adeiladu\u2019r A55, lle\u2019r oedd y\ndyletswyddau\u2019n cynnwys neilltuo safleoedd a phlannu coed ac ymylon ffordd, er y\ndeuid ag eginblanhigion yno o bell. Yn y goedwig, \u2019roedd cwympo\u2019n golygu clirio\nllwyr yn hytrach na theneuo, er na thybiai Tom \u201cy byddwn i erioed yn gwneud\nhynny. Arferwn fynd ar goll yn y goedwig oherwydd ei bod wedi newid – mae\u2019n fyd\ngwahanol o\u2019i glirio.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Defnyddid offer llaw (ceibiau, sieflau, rhawiau) ar gyfer\nffensio a chodi weiren bigog a rhwydi. \u2019Roedd sbwriel yn broblem ar y traeth,\nyn enwedig poteli gwydr. \u201c\u2019Roedd yn rhyfeddol, y pethau a ddeuent i mewn efo\u2019r\nllanw!\u201d Gwyliai ymwelwyr ar y traeth \u201cyn mwynhau diwrnod cyfan ar y traeth, er\nna fentrent i Landdwyn yn aml oherwydd nad oedd llawer o gerddwyr yr adeg\nhonno. Deuent ar gyfer y traeth, nid er mwyn mynd am dro yn y goedwig.\u201d <\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

<\/div>
<\/div><\/div>
\n

Gwrando<\/h3>\n\n\n\n